De meest voor de hand liggende verklaring van de naam T(h)olenaar(s) in al zijn varianten is de
verwijzing naar de herkomst van het eiland Tholen.
Een andere verklaring voor de naam is die van het beroep van tollenaar. Dat houdt in dat het ontstaan
van de naam als familienaam niet direct plaats- of streekgebonden zou hoeven te zijn. Immers op
allerlei plaatsen in het land heeft men vroeger tol geheven en waren er tollenaars werkzaam.
Dat is ook mogelijk bij de herkomst van een familie Tollenaar, die voor zover bekend in Utrecht zijn
oorsprong heeft. Ook in het oosten van het land en in de toenmalige zuidelijke Nederlanden komen
nogal wat mensen voor met de naam Tollenaar of Tollenaere. Uiteindelijk gaat het om een zelfde
oorsprong: immers de naam van het eiland en de stad Tholen is, naar men vermoedt, ontstaan
vanwege een daar gelegen tol.


In het eerste deel wordt de parenteel, dat wil zeggen de afstammelingen in zowel mannelijke als -
waar mogelijk - in de vrouwelijke lijn gepresenteerd van Herman Cornelisse Tolenaer. In het tweede
deel is de parenteel van Comelis Cornelisse Tolenaer weergegeven. Het zijn de oudste vertegenwoordigers
van deze families en werden gevonden in West-Brabant omstreeks het jaar 1600.
De Tachtigjarige Oorlog was uitgebroken en vooral in het gebied van Zeeland en West-Brabant werd
vanwege de strategische ligging in die tijd veel gevochten. Na de val van Antwerpen trokken de
Spaanse troepen deze streken binnen. De voorvaders, die zich waarschijnlijk van het eiland Tholen
over de Zeeuwse eilanden en in West-Brabant hadden verspreid, moesten in verband met de oorlog
en mogelijk ook vanwege godsdienstige motieven naar elders vluchten.


Er zijn meer namen van Tolenaars in deze streken gevonden, zo ook de familie van Jan Tholenaar die
omstreeks 1600 in de omgeving van Baarland leefde. Over de moord op een van zijn nakomelingen,
Joost in 1706, is nog lang nagesproken. Hiervan wordt in deel 2 melding gemaakt. Van deze familie
zijn ons geen nakomelingen in de huidige tijd bekend.
Dat geldt wel voor Herman en Cornelis. Hoewel een verwantschap tussen deze twee families niet kon
worden aangetoond, is er sprake van enige overeenkomst. De nakomelingen dragen deels dezelfde
achternaam, die overigens in de loop van de tijd op zeer diverse wijzen werd geschreven.
Verschrijvingen hebben ertoe geleid dat de nakomelingen van een en dezelfde voorouder thans hun
namen in tenminste acht varianten schrijven, te weten Tholenaar, Tholenaars, Thoolnaar, Tolenaar,
Tolenaars, Tooienaar, Tollenaar en Tollenaars.


In deel 1 wordt begonnen met enige beschrijvingen van het gebied waar men heeft gewoond en met
enkele wetenswaardigheden uit de geschiedenis als een schets van de tijd waarin men leefde.
Gezien het feit dat de parenteel van Herman Cornelisse Tholenaer een zeer groot aantal personen
omvat en ook vele akten zijn opgenomen, is besloten om de namenindex hiervan in deel 2 onder te
brengen. Aan het einde van deel 1 is een index te vinden met behulp waarvan men de personen kan
vinden die op de foto's staan afgebeeld.


In deel 2, dat eveneens met een aantal wetenswaardigheden aanvangt, vindt men daarna eerst de
parenteel van Cornelis Cornelisse Tholenaer uit Halsteren, gevolgd door de parenteel van Jan
Tholenaer uit Baarland. Daarna volgen de namenindex van Cornelis Cornelisse Tholenaer, die van
Jan Tholenaer en tenslotte die van Herman Cornelisse Tholenaar. Deze laatste verwijst naar deel 1.


Het zal wellicht enige verbazing wekken dat alleen al in de parenteel van Herman Tolenaer meer dan
3600 personen voorkomen en dat het totale personenbestand van Herman, Cornelis en Joost meer
dan 7000 personen en ruim 2500 relaties omvat.
Bij het samenbrengen van de gegevens bleek dat waaraan wij waren begonnen een zeer uitgebreide
onderneming was. Het samenvoegen van grote bestanden is echt geen sinecure gezien de vele
variaties in de schrijfwijze van de namen en de persoonlijke interpretatie bij het invoeren ervan in de
computer.
Een ander probleem was het zeer grote aantal persoonsnamen, geschreven in vele varianten. Om
deze namen hanteerbaar te maken, is gekozen voor een beperkt aantal schrijfwijzen. Ook het aantal
personen met dezelfde voornaam zoals, Pieter, Lodewijk en Cornelis is zeer talrijk, reden waarom in
veel gevallen de naam werd aangevuld met het patroniem (voornaam van de vader) van de persoon
in kwestie ook al zal deze in werkelijkheid misschien niet zijn gebruikt.

De sorteerroutines vereisten wel een standaardschrijfwijze van namen, reden waarom in het Latijn
geschreven namen uit de doopakten in het algemeen, op een aantal uitzonderingen na, op de
Nederlandse schrijfwijze werden ingevoerd; dus geen Joannes of Joes maar Johannes, geen
Guilielmus maar Wilhelmus.


Gegevens over doop, trouw, begraven, geboorte, huwelijk en overlijden zijn afkomstig van de Doop-
Trouw- en Begraafboeken (DTB-boeken) en de Burgerlijke Stand van de betreffende kerken en
gemeenten. Voor de meest recente generaties zijn de gegevens verstrekt door de betrokkenen zelf of
door familieleden. Er is voor deze gegevens niet apart een bronvermelding opgenomen.


Veel onderzoek is gedaan naar notariële en rechterlijke akten in de archieven van onder meer Bergen
op Zoom, Breda, Halsteren, Kalmthout in België, Roosendaal, Rotterdam, Schiedam, Wouwen
Zevenbergen. Dit was een moeizaam en zeer tijdrovend werk omdat de kwaliteit en het handschrift
heel veel geduld en ervaring vragen.
Alle verzamelde akten zijn in hun geheel in deze parentelen opgenomen. Hiervoor is gekozen om een
ieder een indruk te geven van wat er werkelijk in het verleden speelde. Uit de boedellijsten kan men
zien wat men bezat en welke men waarde hechtte: voor een boer bijvoorbeeld is een koe van veel
meer waarde dan zijn huisraad. Sommige akten zijn interessant vanwege landerijen die worden
beschreven. Andere gaan over ruzies en er is er zelfs een over iemand die vond dat hij door de duvel
was bezeten.
Onder elke akte staat de herkomst vermeld, gevolgd door een punt-komma en de codering in eigen
archief, bijvoorbeeld: (Kalmthout, Schepenregister 3P-131-1662; J.R. 3P131). Te zijner tijd zal dit
archief van akten worden overgedragen aan de Nederlandse Genealogische Vereniging. Uittreksels
uit documenten en originele teksten uit akten zijn tussen dubbele haakjes geplaatst.


Er is veel fotomateriaal verzameld en in dit werk opgenomen. Een deel bevond zich in eigen bezit,
maar veel is ook door anderen aangedragen. Alle foto's werden met het programma Photoshop
verwerkt en geschikt gemaakt en zonodig geretoucheerd. Getracht is om in hun afmetingen en
presentatie tot een eenheid te komen. Dit geldt ook voor de weergave van de parenteel zelf en voor
de teksten die zijn weergeven als nadere informatie. Onder de foto's staat een code welke verwijst
naar de plaats in het eigen fotoarchief en een verwijzing naar de generatie en plaats in de parenteel
aangevuld met een paginaverwijzing.


Verder werd voor het juiste weergeven van stads- en plaatsnamen gebruik gemaakt van de vierdelige
Grote Topografische Atlas van Nederland met schaal van 1:50.000 van Wolters-Noordhoff. De
afbeeldingen van landkaarten werden betrokken uit de Grote Historische Atlas van Nederland met
dezelfde schaal en met gelijke pagina-indeling als de hier voren genoemde atlas en eveneens
uitgegeven door Wolters-Noordhoff. Deze laatste atlas berust op topografische kaarten van de
militaire karteringsdienst gemaakt in de periode van 1838 - 1857. Pas na deze tijd hebben er in ons
land grote veranderingen plaats gevonden waardoor veel van de indeling van het land werd gewijzigd:
de groei van de steden als gevolg van de industrialisatie, het ontstaan van het spoorwegnet, de
autowegen en veranderingen in vaarten, kanalen en plassen zijn alle van na die tijd. Daarvoor was
deze indeling gedurende eeuwen praktisch onveranderd gebleven en geven deze kaarten ons een
inzicht over ons land van vóór 1850.


In de loop van de tijd zijn de Tolenaars vanuit West-Brabant naar elders vertrokken, naar Rotterdam,
Schiedam, Utrecht en verder. Toch wonen nog steeds de meeste afstammelingen in de streek van
Tholen en West-Brabant; de bakermat van deze families.